Partenogenez hakkında bilgiler

0
3773

Partenogenez

Eşeyli ve eşeysiz üremeden farklı olan partenogenez döllenmemiş yumurta hücresinden yeni bireyin meydana gelmesidir.

Eklem bacaklılardan arılarda, su pirelerinde, karıncalarda, yaprak bitlerinde ve bazı kelebeklerde görülen üreme şeklidir.

Eklem bacaklıların dışında bazı balık türlerinde, kurbağalarda, sürüngenlerde ve bazı kuşlarda da partenogenezle üreme görülebilir.

Bir bal arısı kovanında kraliçe arı, işçi arılar ve erkek arılar bulunur (Şekil 2.26). Döllenmiş yumurtadan gelişen kraliçe ve işçi arılar dişidir.

Polenle beslenen dişi larvalar işçi arı, arı sütüyle beslenenler kraliçe arı olur.

Kraliçe arı 2n kromozomlu olup üretkendir, mayoz bölünmeyle n kromozomlu yumurtaları üretir. Kovandaki en iri, en gösterişli arı, kraliçe arıdır.

İşçi arılar 2n kromozomludur ancak üreme yetenekleri körelmiş, kısır bireylerdir. Küçük vücutlu olan bu arılar, balın üretimi, larvaların beslenmesi ve kovanın bakımından sorumludur.

Erkek arılar döllenmemiş yumurtanın gelişmesiyle yani partenogenez ile oluşur. Bunlar sperm üretiminden sorumlu, n kromozomlu bireylerdir.

Spermlerini mitoz bölünmeyle üretirler.

 

 

Omurgalılardan olan kamçı kuyruklu kertenkelelerin (Cnemi- dophorus) (Sinemidoforus) bazı türlerinde sadece partenogenez- le üreme görülür (Resim 2.18). Bu türlerde yalnız dişi bireyler vardır. Üreme mevsiminde bazı dişiler, erkek rolü üstlenerek çiftleşme taklidi yapar. Bu sayede dişi bireyin yumurtlaması sağlanır. Yumurta hücreleri meydana gelirken mayoz II’de oluşan n kromo- zomlu yumurta hücresi ile yok olması beklenen n kromozomlu kutup hücresi yan yana gelir. Yumurta hücresinin kromozomu ile kutup hücresinin kromozomları kaynaşır. Böylece yumurta döllenmeden gelişerek 2n kromozomlu bireyleri oluşturur. Ergin bireyin hücreleri 2n kromozomludur.

Döllenmemiş hindi yumurtalarının %30-40’ı partenogenezle belirli embriyonik evrelere kadar gelişebilir. Tavuk yumurtalarının Resim 2.18: Kamçı kuyruklu kerten-
ortalama 1/10 000’inde döllenmeden partenogenezle gelişme
sonucu 1/10 000’inde horoz meydana geldiği görülmüştür.

Normal olarak partenogenetik gelişime uğramayan türlerin yumurtaları sıcaklık, pH ve ortamdaki suyun tuzluluk dereceleri değiştirilerek ya da yumurta kimyasal ve mekanik uyarıcılarla uyarılarak döllenmeden, yapay olarak geliştirilebilir. Bu olaya deneysel partenogenez denir. Örneğin kurbağa yumurtasına toplu iğne ucuyla dokunulduğunda yumurta döllenmiş gibi uyarılır ve kromozomlarını eşleyerek bölünmeye başlar.

CEVAP VER