Katılarda genleşme ve büzülme

0
132

Genleşme ve büzülme

3 Ağustos 2010’da Adana’dan Malatya yönüne giden yük
treni Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde raydan çıkmış ve iki
yük vagonu devrilmiştir. Resme bakarak trenin neden raydan
çıkmış olabileceğini yorumlayınız.


kalorifer petekleri ve soba boruları ısınırken ya da soğurken çıtırtı sesleri duyulur. Bu sesler peteklerin ve boruların hacimlerindeki artma ya da azalmadan kaynaklanır. Maddelerin ısı alması sonucunda hacimlerinin artmasına genleşme denir. Maddelerin ısı vermesi sonucunda hacimlerinin azalmasına ise büzülme denir. İsi alan maddeler genleşirken, ısı veren maddeler büzülür. Genleşme ve büzülme olayları birbirinin tersidir. Maddeler ısıtıldıklarında ne kadar genleşirse ısıtılmadan önceki sıcaklığına kadar soğutulduğunda da genellikle aynı oranda büzülür ve eski hâllerine dönerler.

Katılarda genleşme ve büzülme

Yazın sıcaklık artışı ile raylarda genleşme ve kışın ise hava-
nın soğuması sonucu raylarda büzülme meydana gelmesin-
den dolayı tren raylarının yapımı sırasında raylar arasında be-
lirli boşluklar bırakılır. Eğer boşluk bırakılmazsa yazın meydana
gelen genleşmeden dolayı raylar bozulur ve kazalara neden
olur. Benzer bir durum yazın uzayıp genleşen ve kışın büzülüp
kısalan elektrik telleri için de geçerlidir. Bu durumlar, günlük
yaşantımızda bina, köprü ve boru hatlarının yapımı esnasında
maddelerin genleşme ve büzülme olaylarını dikkate almamız

gerektiğini göstermektedir.

Katılarda genleşme ve büzülmeyi bilmemiz hayatımızı ko-
laylaştırır. örneğin gözlük yapımı sırasında genleşmeden ya-
rarlanılır. Bu işlemde ilk önce çerçevenin ısıtılarak genleşmesi
sağlanır. Sonra genleşen çerçeve içine cam takılır, çerçeve so-
ğuyunca büzülür ve camı sıkıca kavrar. Böylece camın çerçe-

veden düşmesi engellenir. Benzer şekilde ütü, fırın ve bulaşık makinesi gibi araçlarda sıcaklık
ayarlayıcı olarak kullanılan termostatlar, yangın alarmları ve metal termometreler de maddele-
rin genleşme ve büzülme özelliğinden faydalanılarak yapılmıştır.

CEVAP VER