Ekosistemdeki karbon döngüsü

0
87

Karbon (C) canlıların yapısını oluşturan organik moleküllerin temel elementlerinden biridir. Organik moleküllerin yapısında mutlaka karbon bulunur. Yeryüzünde dolaşıma katılan en önemli karbon bileşiği karbon dioksittir. Karbon atmosfer, hidrosfer (deniz ve tatlı sular), litosfer (taş küre) ve canlıların yapısında depolanır.

Suda yaşayan fitoplankton adı verilen mikroskobik canlılar suda çözünmüş olan karbon dioksidi fotosentezde kullanır. Karalarda ise bitkiler atmosferdeki karbon dioksidi kullanır.

Üreticilerin sentezlediği besinler, hayvanlar ve diğer tüketiciler tarafından oksijenli solunumda yıkılarak karbon dioksit ve suya dönüştürülür.

Canlılığını yitirmiş bitki ve hayvan kalıntıları ayrış- tırıcılar tarafından parçalandığında karbon dioksit açığa çıkar. Günümüzde kömür, doğal gaz, petrol gibi fosil yakıtların enerji üretmek için kullanılması da atmosfere CO2 verilmesine neden olur. Yanardağlar ve orman yangınları nedeniyle de havaya bol miktarda CO2 verilir (Resim 3.20).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

Şekil 3.13: Karbon döngüsü

Karbon dioksit karalar, denizler, atmosfer ve canlılar arasında sürekli döngü hâlindedir (Şekil 3.13).

Yerkürenin karbon kaynaklarından biri de kireç taşı kayalarıdır. Kireç taşları havayla temas ettiği zaman aşınmaya ve erozyona uğrar. Kireç taşının içinde bulunan mineral karbon yavaş yavaş ayrışıp karbon dioksit hâlinde denizlere ve atmosfere karışarak karbon döngüsüne katılır. Denizde yaşayan bazı canlı türlerinin kabuk ve kemiklerinde karbon depolanır. Bu canlılar öldüğünde kalıntıları uzun yıllar boyunca birikip jeolojik zaman içinde kireç taşı kayalarına dönüşür. Kireç taşı kayaları da deprem, volkan püskürmesi vb. jeolojik olaylar tarafından tekrar yeryüzüne çıkarılır. Kireç taşının yeryüzüne çıkıp döngüye katılması çok uzun zamanda gerçekleşir. İnsanların son 200 yıl boyunca fosil yakıtları giderek artan oranlarda kullanması atmosferdeki CO2 miktarını yükseltmiştir. Bu durum doğal sera etkisini arttırdığından dünyanın sıcaklığının da artması beklenmektedir.

CEVAP VER